Denetime bir tabloyla değil, bir kayıtla girilir. Denetçinin sorduğu soru hiçbir zaman "bu sayı kaç" değildir; soru "bu sayı nereden geliyor"dur. Cevap verilebiliyorsa ortada bir hesap vardır, verilemiyorsa bir iddia. İkisi arasındaki farka kanıt zinciri denir.
Zincirin dört halkası
- Faaliyet kaydı. Yakıt, elektrik, hammadde: ne kadar, nerede, ne zaman tüketildiği. Kayıt yoksa hesap yoktur.
- Emisyon faktörü, sürümüyle. Hangi faktör, hangi sürüm, hangi GWP setiyle çarpıldı? Sürüm yazılmadıysa sayı, o yılın modasıdır.
- Tedarikçi verisi. Kapsam 3'ün girdisi e-posta ekinde değil, kimden ve ne zaman geldiği belli bir kayıttadır.
- Değişiklik ve dışa aktarma kaydı. Sayıyı kimin, ne zaman değiştirdiği ve çıktının kime, hangi biçimde verildiği. Zincir, sayının etrafında değil, sayının tarihinde tutulur.
Zincirin koptuğu yer
Zincir genelde tek bir halkadan kopar: sürümsüz faktör. Üç yıl önce doğru olan faktörle bugün hesap yapılıyor ve kimse fark etmiyor, çünkü faktörün nerede durduğu hiçbir yerde yazmıyor. Ya da tedarikçi verisi: "mailde vardı" deniyor, mail bulunamıyor.
Biz bu zinciri UpcyCarbon'da kuruyoruz: her emisyon bir faaliyet kaydına, bir faktöre ve bir GWP setine bağlıdır; düzenlemeler de dışa aktarmalar da kimin, ne zaman yaptığıyla kayda geçer. Ürün ayak izleri EPD'ye hazır bir yapıda, openLCA ile hizalı hesaplanır. Denetimde açılan şey bir tablo değil, zincirin kendisidir.
